Joanna Stasiak
Historia znikania
Obraz na jedwabiu, 2025
wymiary: 196 × 185 cm
Historia znikania Joanny Stasiak jest obrazem o doświadczeniu utraty. Jego punktem wyjścia jest
rzeczywiste doświadczenie pożaru domu artystki, jednak przedstawiona architektura przekracza wymiar
autobiograficzny.
Kompozycja została zbudowana wokół niemal konstrukcyjnego, otwartego przekroju budynku. Jego
wnętrze jest pozbawione ochrony ścian, odsłania kolejne poziomy, schody i fragmenty wyposażenia.
Wokół tej konstrukcji narasta żywioł ognia i ciemnych, dymnych form. Obraz nie przedstawia wyłącznie
momentu katastrofy. W jego centrum znajduje się figura odwrócona tyłem, skupiona na pracy przy
drewnie. Ta niewielka postać, niemal wtapiająca się w architekturę, wprowadza do obrazu drugi czas —
czas po katastrofie.
Postać wykorzystuje japońską metodę opalania drewna, yakisugi (shou sugi ban), w której ogień, zamiast
jedynie niszczyć materiał, służy jego zabezpieczeniu i przemianie. Ten motyw odwraca podstawowe
znaczenie ognia obecnego w obrazie: żywioł zniszczenia staje się jednocześnie narzędziem tworzenia.
Zwęglona powierzchnia nie oznacza więc wyłącznie końca, lecz może być początkiem kolejnego procesu.
Tytuł Historia znikania przywołuje książkę Filipa Springera Miedzianka. Historia znikania, poświęconą
miejscowości, która stopniowo przestała istnieć, a której materialne ślady i pamięć zostały poddane
procesowi zanikania. U Stasiak tytuł zostaje przeniesiony z historii miejsca na doświadczenie domu.
Obraz zatrzymuje moment pomiędzy utratą a możliwością ponownego zaistnienia — pomiędzy
pogorzeliskiem a odbudową.
W tej perspektywie szczególnego znaczenia nabierają dwa niewielkie prostokąty — niebieski i żółty —
umieszczone w obrębie architektury. Kolorystyczny znak zostaje wpisany w prywatną strukturę obrazu i
rozszerza jej znaczenie: osobiste doświadczenie utraty domu zaczyna rezonować z doświadczeniem ludzi,
dla których dom i miejsce zamieszkania stały się przestrzenią zagrożenia.
Technika malarska na jedwabiu wzmacnia tę niejednoznaczność. Delikatność i przepuszczalność podłoża
pozostają w napięciu z ciężarem przedstawionej konstrukcji oraz agresywnością ognia. Jedwab nie jest
neutralnym nośnikiem obrazu — jego światłoczułość, prześwity i transparentność powodują, że
architektura wydaje się jednocześnie materialna i nietrwała, obecna i zagrożona zniknięciem.